Neidio i'r prif gynnwy

Blogiau COVID-19

 

25/03/2021

Mr Stuart Griffin, Ymgynghorydd Trawma ac Orthopedig, Ysbyty Gwynedd

Deuthum i'r Deyrnas Unedig (DU) yn wreiddiol ym 1995, i weithio ar gytundeb chwe mis yn Maidstone yng Nghaint, i’r de ddwyrain o Lundain. Cefais gyfres o swyddi ledled y DU gan gynnwys yn Torquay, cartref y gyfres chwedlonol Fawlty Towers, a chyn belled i'r Gogledd â Newcastle On Tyne.

Cofiaf y syndod pan sylweddolais fy mod wedi bod yma ers pum mlynedd!

Cefais swydd Hyfforddiant Llawfeddygol uwch yng Nghymru ym 1998, ac rwyf wedi gweithio ledled Cymru yn ystod y pum mlynedd nesaf. Roeddwn yn ffodus iawn o gael y cyfle i fynd adref i Ganolfan Feddygol Flinders yn 2004.

Rwyf wedi bod yn Ymgynghorydd Trawma ac Orthopedig yn Ysbyty Gwynedd er 2006.

Arbedwyd Gogledd Orllewin Cymru i raddau rhag y Coronafirws tan yn gymharol ddiweddar, yn rhannol oherwydd natur wledig yr ardal a gofal gan y boblogaeth leol. Ond fe fu achosion a bu marwolaethau ymhlith ein cymuned glos.

Aeth Cymru i’w Chyfnod Clo cyntaf ar ddydd Llun, 23 Mawrth 2020. Cefais glinigau bore a phrynhawn prysur y diwrnod hwnnw, tra bod yr ysbyty yn dechrau sylweddoli maint enfawr y pandemig oedd o’n blaenau. Am 5pm anfonwyd fy nghleifion, a oedd fod i gael cymalau newydd y diwrnod canlynol, adref o'r ysbyty wrth i effaith y pandemig gychwyn gafael.

Treuliwyd y dyddiau canlynol yn dechrau'r broses gynllunio. Crëwyd sesiynau hyfforddi i ddiweddaru staff ynghylch sut i ddefnyddio pympiau gyrru hylif mewnwythiennol, peiriannau anadlu, a’r dasg ddiddiwedd o fesur staff ar gyfer y masgiau wyneb FFP3 oedd ar gael. Parhaodd y dasg hon am fisoedd wrth i rai masgiau ddod yn anoddach eu cael ac eraill gymryd eu lle.

Daeth staff oedd wedi ymddeol yn ôl i rolau yr oeddynt yn meddwl eu bod wedi gadael rai blynyddoedd ynghynt ac fe gafodd Campfa Brailsford ym Mhrifysgol Bangor ei thrawsnewid yn ysbyty dros dro.

Fel tîm Orthopedig, ataliwyd pob un o'n clinigau dewisol (elective), a daeth y gwaith theatr i ben. Wrth gwrs, mae unigolion yn dal i gwympo a thorri esgyrn, gan anafu eu hunain mewn Cyfnod Clo ac yn gyflym fe wnaethom ganfod ffyrdd o gynyddu effeithlonrwydd eu gofal i'r eithaf, lleihau eu cysylltiadau â'r ysbyty gymaint ag y gallem, a gwneud penderfyniadau prydlon a chynlluniau rheoli cadarn.

Gwellodd ein harferion trawma wrth inni lwyddo i leihau oedi cyn llawdriniaethau fel ei fod yn well nag erioed o’r blaen.

Er bod ymbellhau cymdeithasol, prinder staff oherwydd salwch, cysgodi a hunan-ynysu a phwysau eraill wedi cyfyngu'n ddifrifol ar ein dewisiadau ar gyfer llawdriniaethau a drefnwyd eisoes a llawdriniaethau dewisol, buom yn brysur yn cynllunio a darparu gwasanaethau trawma da iawn, gan anelu i geisio lleihau amser pobl yn yr ysbyty a’u danfon adref cyn gynted ag y bo’ modd.

Wrth i'r don gyntaf ddechrau cilio, daeth claf tymor hir o'r enw Linda Jones ataf gyda chlun a oedd yn dirywio’n gyson. Roedd wedi mynd o ffon gerdded, i faglau, i gadair olwyn wrth i boen reoli ei bywyd. Roedd yn ei 50au cynnar ac eisoes wedi wynebu sawl her, yn cynnwys trawsblaniad ysgyfaint ychydig flynyddoedd cyn hynny. O'r holl gleifion a oedd mewn perygl o farw o'r firws, roeddem i gyd o'r farn mai hi oedd un o’r bobl fwyaf agored i niwed. Ei gobaith mawr hi oedd y byddai ffenestr fach o amser lle gallai achosion y firysau fod yn isel, lle byddai cyfle iddi gael llawdriniaeth cyn i'r ail don anochel agosáu. Pe na fyddai’n cael llawdriniaeth yn y ffenestr honno, gallai fod yn gaeth i gadair olwyn am weddill ei hoes.

Roeddwn yn ymwybodol iawn o’r pethau a allai fynd o’i le ond gydag ymdrech tîm enfawr i'w chael hi i mewn, a hynny’n eironig i ward firws goch pan nad oedd unrhyw gleifion eraill yno, derbyniodd anaestheteg, ailosodwyd ei chlun yn llwyddiannus a llwyddwyd i'w chael allan o'r gwely ac allan o'r ysbyty ddeuddydd yn ddiweddarach. Aeth y llawdriniaeth yn dda iawn, ond nid oedd heb ei heriau.

O dan y meini prawf rhyddhau arferol nid oedd yn amser iddi fynd adref o’r ysbyty. Ond doedd hwn ddim yn amser arferol, ac roedd angen mesurau anarferol. Un o brif feini prawf oedd ei chael hi ymaith oddi wrth bobl eraill cyn gynted ag yr oedd hi'n lled ddiogel gwneud hynny.

Gwirfoddolodd ffisiotherapydd i ymweld â hi yn ei chartref, er ei bod yn byw awr o'i gartref bob ffordd. Paratôdd yr anesthetydd hi ar gyfer ei llawdriniaeth, er gwaethaf y ffaith nad oedd wedi cwrdd gyda hi tan fore ei llawdriniaeth.

Ar unrhyw adeg arferol, ni fyddai dim o hyn yn llawfeddygol dderbyniol.

Rwy'n deall bod cydweithwyr anesthetig wedi treulio oriau lawer mewn sgwrs electronig y noson cynt yn ystyried pob opsiwn, a mynd trwy'r holl ganlyniadau posib fel rhan o'u gwaith cynllunio.

Roedd ei chadw hi draw oddi wrth fodau dynol eraill yn rhan hanfodol o'rgwaith. Pellter oedd ei hunig amddiffyniad yn erbyn y firws, a gallem fod wedi cael canlyniad gwael iawn.

Mae hi wrth ei bodd gyda'r canlyniad er gwaethaf rhai trafferthion cynnar. Yn ddi-gŵyn, mae hi bellach yn bwrw mlaen gyda’i bywyd!

Llwyddwyd i wneud rhywfaint o waith dewisol ym mis Hydref / Tachwedd a dechrau mis Rhagfyr ond dim ond ar ffracsiwn o'n cyfradd arferol. Meddygfeydd achosion dydd a gafwyd yn bennaf, a datblygodd rhai cydweithwyr (gan ddewis cleifion yn ofalus iawn ) y gallu i osod rhai cluniau a phengliniau newydd fel achosion dydd. Roedd yn rhaid dal ati!

Rydw i, a llawer o gydweithwyr, wedi bod yn awyddus i imiwneiddio'r staff mor fuan â phosib er mwyn gwneud yr ysbyty yn lle mor ddiogel â phosib dros y misoedd nesaf. Wythnos yn ôl ymunais â staff nyrsio profiadol iawn yng nghanolfan frechu'r ysbyty i helpu gyda'r pigiadau.

Bydd mwy o sifftiau i ddod.

Os oes unrhyw siawns o ddychwelyd i normalrwydd rwy’n teimlo fod angen inni gwffio’r feirws trwy gael poblogaeth sydd wedi’i himiwneiddio ac sy’n medru gwrthsefyll y feirws yn wydn – ac nid dim ond staff yr ysbyty ond y boblogaeth leol i gyd hefyd !!

Yn bersonol, roeddwn yn falch o dderbyn dos cychwynnol o'r brechlyn Pfizer-BioNTech COVID-19 fis Ionawr. 

Wrth gwrs, roedd pryderon ynghylch amseriad yr ail ddos, ac rwy’n falch iawn imi dderbyn fy ail ddos ar ddydd Mercher 24 Chwefror. Roedd hynny ychydig wythnosau'n ddiweddarach na'r 21 diwrnod cychwynnol a argymhellodd Pfizer, ond rwy'n gwerthfawrogi'r meddylfryd o roi cymaint o ddosau cyntaf â phosibl er mwyn sicrhau'r imiwnedd grŵp mwyaf posibl.

Rydym yn dal i wisgo mygydau, ac yn bwysicach fyth, yn ymbellhau’n gymdeithasol yn y gwaith, a hefyd yn ein bywydau ein hunain, heb fawr o gyswllt corfforol â'r teulu estynedig yn y misoedd diwethaf, a galwadau ffôn yn unig at ffrindiau. Oni bai am deithiau gwaith ni fuom allan o Ogledd Cymru ers dechrau mis Mawrth y llynedd.

Rwy’n methu Adelaide a'r teulu’n fawr.

Erbyn hyn bu dros 120,000 o farwolaethau ym Mhrydain a thros 5,000 yng Nghymru, gyda phoblogaeth Cymru ond ychydig dros 3 miliwn. Mae Cymru yn ei thrydydd Cyfnod Clo, y diweddaraf yn cychwyn ar Noswyl Nadolig.

Treuliais benwythnos teuluol yn ystod yr wythnos gyntaf honno pan oedd yr ysbyty wedi cau y llynedd yn creu fisorau syml, er mwyn amddiffyn staff a oedd yn delio â llwybrau anadlu pan nad oedd llawer o fisorau ar gael. Gan ddefnyddio sbarion fel tâp selo a cheblau, ynghyd â lamineiddiwr swyddfa, crëwyd llinell gynhyrchu sylfaenol ar fwrdd bwyta’r teulu Griffin a dosbarthwyd cant feisor i'r ysbyty yn brydlon ar fore Llun, 30 Mawrth 2020 yn ôl y gofyn.

Rwy'n deall eu bod wedi’u cynnwys yn y rownd gyntaf o becynnau dadebru COVID a ddosbarthwyd fel PPE i staff. Ac er bod gwell feisorau ar gael erbyn diwedd yr wythnos honno, fe wnaethon ni eu curo a darparu offer ar gyfer y pum niwrnod tyngedfennol cyntaf pan oedd y cypyrddau offer yn wag.

Rwy’n imiwneiddio, oherwydd mae'n hen bryd i'r aflwydd hwn ddod i ben.

Neu o leiaf ein galluogi i ddelio ag ef yn well!!

Rwy'n teimlo ei fod yn gam hynod gadarnhaol ar y daith tuag at beidio gorfod cuddio rhag y firws mwyach. Dyma ni heddiw yn defnyddio dysg yr 21ain ganrif ar sail egwyddorion meddyginiaeth y 18fed ganrif i guro'r clefyd hynod heintus hwn.

Brysied y dydd pan allwn ni fynd nôl at ein priod waith o helpu pobl sy’n dioddef trafferthion symudedd mawr, problemau cymalau a heriau llawfeddygol y dwylo a'r traed.

A hefyd dwi wir eisiau mynd adref i Awstralia !!!

Mae wedi bod yn rhy hir. 

Dwi angen teimlo’r glaswellt dan fy nhraed ym Mhort Elliot, mynd i syrffio, deffro i sŵn yr adar yn y bore ym Mryniau Adelaide, barbeciws gyda ffrindiau, cofleidio fy Nhad, a threulio amser gyda fy mrodyr a'u teuluoedd. Cael olew o dan fy ewinedd yn y sied. A gwylio ambell koala yn y coed gerllaw.

A threulio bore Sadwrn ym Mart y Llewod!!

Peidiwch â'm camddeall, problemau’r byd cyntaf yw'r rhain. Mae llawer iawn o Awstraliaid wedi'u gwasgaru ledled y byd yn cael pethau’n galed dros ben. Rwy'n clywed am deuluoedd mewn carafanau ar ddreifs eu perthnasau, yn syrffio ar soffas heb fawr ddim incwm, a llawer o ddiaspora eraill yn trio gweithio allan sut i fynd adref.

Mae gennym do uwch ein pennau, bwyd ar y bwrdd a gallwn dalu ein dyledion, felly efallai na ddylid gwneud gormod o ffws o’n hawydd i fynd adref wrth edrych ar y darlun mawr.

Doedd gen i fawr o ots pa frechlyn a gawn.

Fy mlaenoriaeth oedd cael rhywbeth yn fy mraich mor fuan ag y bo modd, a dwi’n meddwl fod unrhyw beth yn well na chael y firws!

Mae ymbellhau cymdeithasol yn parhau i fod yn bwysig iawn. Gall ddechrau lleihau yn ddiweddarach yn y flwyddyn wrth i fwy o'r boblogaeth gael eu himiwneiddio .

Chi biau’r dewis am wn i.

Ond peidiwch ag anghofio nad oes gan y firws ots pwy ydych chi!!

Y neges yr hoffwn ei rhannu gyda'r cyhoedd yw bod COVID 19 yn salwch anadlol difrifol sy'n bygwth bywydau, sy'n parhau i fod yn heintus iawn. Yn ogystal â lladd pobl oedrannus a sâl mae hefyd yn gallu taro oedolion ifanc heini.

Er mwyn ailgydio yn y bywyd oedd gennym cyn Covid mae angen inni ddefnyddio pob amddiffyniad sydd gennym yn erbyn y firws. Mae'r byd wedi gwneud ymdrech enfawr i ddatblygu brechlynnau i atgyfnerthu’r boblogaeth tra’n sicrhau fod diogelwch wrth wraidd eu dyluniad a'u defnydd. Pan gynigir y cyfle ichi gael eich imiwneiddio, cymerwch sylw o’r negeseuon gwyddonol a dilynwch gyngor eich meddygon, oherwydd dim ond gyda phoblogaeth wedi ei himiwneiddio y gallwn weld ffordd ymlaen o’r ansicrwydd, salwch ac arwahanrwydd cymdeithasol presennol.

 

25/02/2021

Mae'n anodd cofio'n ôl at adeg cyn COVID-19. Rwy'n gwylio'r teledu mewn sioc o ddiffyg ymbellhau cymdeithasol ac absenoldeb gwisgo masg yn y ffilm  The Gentleman  a ffilmiwyd yn 2019. Mae effaith coronafirws newydd o'i wreiddiau mewn marchnad bysgod yn Wuhan i tsunami sydd wedi trosglwyddo dros y byd wedi profi pob system gofal iechyd i'r eithaf ac wedi effeithio ar bawb yn gorfforol, yn emosiynol ac yn economaidd.

argyfwng meddygol gwaethaf ers dros ganrif

Cafodd  Gofal Critigol yn y DU, yn enwedig yng Nghymru, amser i baratoi ar gyfer cleifion COVID-19 ymlaen llaw. Cyn y don gyntaf, ymchwydd o ofn a oedd yn bennaf gyfrifol am ostyngiad dramatig mewn derbyniadau i'r ysbyty. Er bod hyn wedi rhoi awyrgylch disgwyliad iasol i'r ysbyty, rhoddodd amser i ni baratoi ar gyfer yr hyn a ragwelwyd fyddai'r argyfwng meddygol gwaethaf ers dros ganrif yn seiliedig ar fodelu’r achosion yn Tsieina a'r Eidal.

Dilynodd y paratoadau Ddull Pob Perygl at ddarpariaeth capasiti digwyddiadau mawr gyda'r theori y cyfeirir ato'n gyffredin bellach, theori 4S. Mae’n canolbwyntio ar Staff, Pethau, Strwythur a Systemau: Surge Capacity Principles.

Mae'n anodd dirnad y  newid ymarfer pen bwrdd o uwchraddio ysbyty cyffredinol dosbarth gydag Uned Gofal Critigol sydd â 12 gwely (dim ond pump ohonynt sydd wedi'u dynodi ar gyfer gofal Lefel Tri (awyru ymledol) i ymdopi â chynnydd dwy i dair gwaith yng nghapasiti pob claf Lefel Tri hyd nes mae’r sbardunau amrywiol wedi'u cyrraedd a'u rhagori.

Nid yw gwely Gofal Critigol yn wely Gofal Critigol heb nyrs Gofal Critigol.

Y ffactor cyfyngol blaenllaw mewn paratoadau yn anffodus oedd yr elfen a oedd yn debygol o wneud y gwahaniaeth mwyaf i ganlyniadau – nifer y gweithlu nyrsio Gofal Critigol medrus a oedd ar gael. Mae offer ac elfennau cyfyngol eraill wedi’u goresgyn i raddau helaeth, ond fel y bydd llawer o gofnodion Twitter yn nodi, nid yw gwely Gofal Critigol yn wely Gofal Critigol heb nyrs Gofal Critigol. Agwedd strwythurol heriol o'r cynllun ymchwydd oedd adleoli ein Huned Gofal Critigol yn llwyr a chydleoli unedau gofal resbiradol mawr a ddyluniwyd o'r newydd, a gyflawnwyd o fewn ychydig fisoedd rhwng y don gyntaf a'r ail don.

Mae rheolaeth glinigol cleifion COVID-19 yn wahanol i unrhyw niwmonia firaol yr ydym wedi'i wynebu o'r blaen. Rydym wedi mabwysiadu term i ddisgrifio'r claf â hypocsia difrifol (lefelau ocsigen isel) ond heb unrhyw ddyspnoea (diffyg anadl) fel “hypocsics hapus”. Daw'r cam hwn o'r salwch yn gyntaf ac mae'n nodi anaf ffisiolegol nad yw'n ymddangos ei fod yn effeithio ar barencyma’r ysgyfaint gan adael yr ysgyfaint yn ysgafn a'r dasg o anadlu'n rhwydd. Fodd bynnag, caiff ei ddisodli gan gam mwy nodweddiadol o syndrom trallod resbiradol llym (ARDS) ble mae'r ysgyfaint yn llidus ac yn drwm, mae cydymffurfiad yr ysgyfaint yn gostwng a’r dasg o anadlu’n cynyddu. Mae'r claf yn blino ac mae awyru ymledol yn dod yn anochel. Amseriad pryd i ddechrau awyru ymledol yw un o gwestiynau mwyaf y pandemig hwn. Y consensws ar ôl y don gyntaf oedd bod awyru ymledol yn arwain at fethiannau organau di-rif ac y dylid ei osgoi, fodd bynnag, yn sicr mae yna ragfarn ddethol  yn y casgliad hwn ond pryd i ddechrau awyru ymledol yw’r “cwestiwn miliwn-doler” o hyd: Covid-19: When to start invasive ventilation is “the million dollar question”

Cyn y pandemig, roedd y grefft a anghofiwyd i raddau helaeth o droi claf wyneb i waered yn  cynyddu yn dilyn astudiaeth yn Ffrainc a oedd yn dangos bod osgo mewn ARDS yn dangos buddion marwolaeth i gleifion difrifol wael: Prone Positioning in Severe Acute Respiratory Distress Syndrome (nejm.org).

thîm medrus sy'n dod i'w troi ar eu cefn ac yna wyneb i lawr

O ganlyniad, wrth imi gerdded o amgylch yr Uned Gofal Critigol, mae llawer o'n cleifion yn cael gofal wyneb i lawr ar beiriannau anadlu gyda thîm medrus sy'n dod i'w troi ar eu cefn ac yna wyneb i lawr eto unwaith bob dydd. Mae'r dechneg hon hefyd wedi'i mabwysiadu yn y cleifion effro ac mae’n dangos buddion mewn marwoldeb a lleihau'r tebygolrwydd o symud at awyru ymledol:  Awake prone positioning in non-intubated patients with acute hypoxemic respiratory failure due to COVID-19: a systematic review and meta-analysis | Research Square.

Mae ymchwil wedi chwarae rhan fawr i geisio gwella marwoldeb uchel cleifion sy'n datblygu COVID-19 difrifol. Mae timau Gofal Critigol BIPBC wedi rhagori go iawn wrth gynnig cyflwyno dau brif dreial: ADFERIAD A REMAPCAP. Diolch i ganlyniad y treialon hyn, mae gennym bellach ddexamethasone ac yn fwy diweddar tocilizumab sef dau gyffur y dangosir eu bod yn gwella goroesiad COVID-19 fel safon y gofal ymysg ein cleifion sy’n ddifrifol wael.

Y rheswm pam fod hyn mor bwysig yw bod y marwoldeb ymysg cleifion COVID-19 sy'n ddigon sâl i fod angen Gofal Critigol yn uchel, ac mae'r daith yn hir. Mae goroeswyr yn aml ar ein huned am gyfnod o dair i chwe wythnos neu fwy. Mae hyn yn gofyn am gronfa gorfforol enfawr i ddioddef cyfnod mor hir o ofal cynnal bywyd. Mae dwy ran o dair o'r cleifion sy'n cael Gofal Critigol o dan 65 oed a 15 y cant o dan 45 oed, ac er gwaethaf y grŵp cleifion ifanc hwn, mae marwolaethau'n uchel o hyd - yn enwedig ymysg y rhai sydd angen awyru ymledol a therapi amnewid arennol (74 y cant):  ICNARC – Reports 

Yn bersonol, mae'n gas gen i'r distawrwydd ar y galwadau ffôn yn bennaf oll.

Mae gorfod cyfleu hyn i deuluoedd ac anwyliaid ein cleifion dros y ffôn wedi bod yn ddifrifol. Er gwaethaf y defnydd o alwad fideo a datblygiadau technolegol eraill, mae natur amhersonol cyfathrebu o bell yn cael effaith ar y teulu a hefyd arnom ni. Yn bersonol, mae'n gas gen i'r distawrwydd ar y galwadau ffôn yn bennaf oll. Ydyn nhw’n crio? Ydyn nhw'n prosesu'r newyddion? Ydyn nhw'n aros am fwy o wybodaeth?

Ni chefais erioed y broblem hon wrth gynnal cyfweliadau teulu wyneb yn wyneb. Mae cyfathrebu’n fwy na geiriau llafar yn unig.  Bydd effaith seicolegol y pandemig hwn yn para llawer hirach na throsglwyddiad parhaus y firws. Mae ymdrechion i liniaru'r effaith seicolegol gyda phwyslais parhaus ar hyrwyddo lles a meithrin gwytnwch yn allweddol. Bydd angen i gyllid parhaus ar gyfer seicolegydd dynodedig uned a chlinigau dilynol fod yn bwyslais penodol parhaus ein Gofal Critigol wrth symud ymlaen.

Y nyrsys, y rhai sydd â hyfforddiant gofal critigol a'r staff cefnogi sy'n cael eu croesawu'n fawr o bob rhan o'r ysbyty, sydd, fel y gellid dychmygu wedi cael y baich corfforol a seicolegol fwyaf. Maent wedi gorfod trin rhai o'r cleifion mwyaf ansefydlog y maent erioed wedi'u profi, gan weithio ar gymarebau gofal estynedig am sifftiau hir mewn PPE anghyfforddus. Efallai mai'r agwedd anoddaf yw gwybod mai eu dwylo gyda menig arnynt sy'n dirprwyo dros ddwylo anwyliaid gan gefnogi bob claf ar ei daith ansicr.   

Nid oes dianc rhag effaith y firws hwn, a'r morbidrwydd a'r marwolaethau sydd wedi digwydd ac a fydd yn parhau i ddigwydd o achosion COVID-19 ac achosion nad ydynt yn COVID. Ni fu erioed lwybr heb ddifrod trwy'r pandemig hwn, ond yr hyn na ellir ei gwestiynu yw ymroddiad pawb yn yr ysbyty a'u hymdrechion er mwyn darparu'r gofal gorau posibl yn ystod yr adeg ddigynsail hon.

 

 

Rhannu: