Canser

3 Gorffennaf 2020

Mae'nbwysig cofio bod canser a thrin canser yn parhau i fod yn wasanaeth hanfodol nad yw’n ymwneud â COVID-19.

Mae popeth yn cael ei wneud i sicrhau bod y gofal mae cleifion canser yn ei gael yn yr ysbyty mor rhydd rhag risg COVID-19 â phosib.  

PEIDIWCH â mynychu unrhyw un o'r Unedau Trin Canser yng Ngogledd Cymru os oes gennych chi neu unrhyw un yr ydych yn byw gyda nhw un o'r symptomau a restrir uchod. Os ydych chi'n cael triniaeth radiotherapi neu driniaeth gwrth-ganser systemig megis cemotherapi neu imiwnotherapi, neu ar fin dechrau, a bod gennych symptomau, cysylltwch â'n llinellau cymorth Oncoleg a Haematoleg.

Os nad ydych yn cael triniaeth gwrthganser weithredol ac mae gennych symptomau, gallwch ffonio 119 rhwng 7am a 11pm i drefnu prawf.

Mae gan wefan Cynghrair Canser Cymru gyngor a gwybodaeth gan Iechyd Cyhoeddus Cymru a LLYW.Cymru. 

Os oes gennych symptom sy'n eich poeni, ac yn meddwl efallai mai canser ydyw, cysylltwch â'ch Meddyg Teulu ar unwaith. Os oes gofyn i chi fynd i'r ysbyty am archwiliad pellach neu am driniaeth os ydych wedi cael diagnosis o ganser, mae'n bwysig eich bod yn mynychu. 

Cwestiynau Cyffredin

Rydw i’n poeni oherwydd bod gen i symptom ac rydw i'n meddwl bod hynny'n golygu bod gen i ganser. Beth a ddylwn i wneud?
Os oes gennych symptom yr ydych chi'n meddwl a allai fod yn ganser mae'n bwysig iawn eich bod chi'n cysylltu â'ch Meddyg Teulu ar unwaith. Mae meddygfeydd wedi cael cyngor i gynnig ymgyngoriadau ar-lein a systemau brysbennu o bell fel nad oes rhaid i'r unigolyn fynychu heb fod angen. Mae'r symptomau penodol y dylai pobl fod yn wyliadwrus ohonynt yn cynnwys gwaedu nad yw'n dod o anaf amlwg, lwmp newydd neu golli pwysau. Gellir dod o hyd i restr fwy llawn o symptomau i fod yn wyliadwrus ohonynt ar wefan Be Clear on Cancer.

Rwyf wedi fy nghyfeirio gan fy Meddyg Teulu gydag amheuaeth o ganser. A ddylwn i fynychu fy apwyntiad diagnostig/ claf allanol?
Ble mae'n bosib ac yn ddiogel gwneud hynny, dylai timau clinigol geisio rheoli pethau o bell drwy ddefnyddio clinigau o bell. Fodd bynnag, weithiau nid yw'n ddiogel na'n bosibl gwneud hynny. Mae hyn yn cynnwys profion penodol megis sganiau CT ac MRI neu ble mae angen archwiliad corfforol neu biopsi. 

Bydd y tîm clinigol yn pwyso a mesur y risgiau o fynychu yn erbyn y risgiau o beidio â mynychu ar gyfer pob claf yn unigol, felly mae'n bwysig iawn eich bod yn mynychu os oes gofyn i chi wneud hynny. 

Ni fydd gan lawer o bobl sy'n mynd at eu Meddyg Teulu gyda symptomau ganser ac efallai bydd angen gwneud profion i gadarnhau hynny. Fodd bynnag, os oes gennych ganser, y cynharaf y cewch ddiagnosis, y gorau yw'r cyfle am wellhad. 

Yr unig reswm na ddylech fynychu yw os oes gennych chi neu rywun yr ydych chi'n byw gyda nhw symptomau COVID-19. Yn yr achos hwn dylech ddweud wrth yr ysbyty, canslo eich apwyntiad a threfnu prawf, gan hunan-ynysu wrth aros am y canlyniad. Unwaith eich bod wedi cael swab negatif neu wedi gwella o COVID-19, dylech gysylltu â'r ysbyty i aildrefnu eich apwyntiad.

Rwyf wedi cael canser yn y gorffennol sydd wedi ei drin ond rwyf wedi datblygu symptomau pellach ac rwy'n poeni ei fod wedi dod yn ôl. Beth a ddylwn i wneud?
Eto, mae'n bwysig eich bod yn gofyn am gymorth gan eich Meddyg Teulu ar unwaith. Yna, byddant yn cysylltu â chi i drafod y ffordd ymlaen. Efallai bod hyn yn golygu bod angen i chi gael profion pellach neu angen i siarad â neu gael eich trin gan feddyg ysbyty. Mae'n bwysig nad ydych yn oedi, os yw'r canser wedi dychwelyd, y cynharaf y cewch ddiagnosis, y gorau yw'r siawns o allu cael triniaeth bellach yn gyflym.

Sut fydd COVID-19 yn effeithio ar driniaethau canser?
Mae llawer o bryder wedi ei fynegi bod cleifion canser, yn enwedig gyda mathau penodol o ganser ac yn derbyn triniaethau penodol, mewn risg uwch o ganlyniad difrifol os ydynt yn cael COVID-19. Hefyd, y mwyaf mae unrhyw un yn ymgysylltu ag eraill, mae'r risg o gael COVID-19 yn cynyddu. O ganlyniad, mae'r Sefydliad Cenedlaethol dros Ragoriaeth mewn Iechyd a Gofal (NICE) a'r Colegau Brenhinol wedi cyhoeddi arweiniad ar opsiynau triniaeth amgen neu ohirio triniaeth, ble mae'r dystiolaeth yn dangos y gellir ei wneud yn ddiogel ar gyfer y cleifion. 

Bydd unrhyw driniaeth a drafodir gyda chleifion yn ystyried nid yn unig yr argymhellion ond hefyd ddymuniadau'r claf unigol. Mae'n bwysig eich bod yn gofyn unrhyw gwestiwn sydd gennych parthed eich triniaeth fel bod gennych ddealltwriaeth lawn o'ch opsiynau ac unrhyw beryglon cysylltiedig â nhw fel eich bod yn gwneud y penderfyniad cywir i chi.

Rwyf yn cael triniaeth cemotherapi, os ydw i'n dechrau chwysu/peswch/crynu, beth a ddylwn i ei wneud? 
Yn y sefyllfa hon, mae'n bwysig iawn eich bod yn cysylltu â'r rhif llinell brysbennu cemotherapi sydd gennych ar unwaith. Byddwch yn cael cyngor ar y camau nesaf y dylech eu cymryd yn ddibynnol ar y symptomau clinigol a'r cyflwr. Y peth pwysig yw peidio oedi cyn gofyn am gymorth.

Os ydw i'n datblygu COVID-19, beth yw'r symptomau tebygol? A fydd y rhain yn wahanol oherwydd bod gen i ganser, hyd yn oed os nad ydw i'n cael triniaeth ar hyn o bryd?
Mae NHS.UK yn amlinellu symptomau cyffredin COVID-19. Fel y gweler uchod, mae'n bwysig eich bod yn gofyn am gymorth os ydych yn sal neu'n profi symptomau unrhyw haint neu salwch. Os ydych chi'n credu y gallai rhain fod yn symptomau COVID-19, cysylltwch ag 111 neu eich Meddyg Teulu am gyngor i ddechrau. 

A yw cael triniaeth ganser yn y gorffennol h.y. trawsblaniad bôn-gelloedd, cemotherapi, radiotherapi, hyd yn oed os wyf wedi fy rhyddhau, yn cynyddu fy siawns o gael y firws?
Mae hyn yn ddibynnol ar y math o ganser a thriniaeth yr ydych wedi ei gael. Mae'r mwyafrif o bobl yn gwella'n iawn ar ôl eu triniaeth canser ac mae eu system imiwn naill ai'n gwella'n iawn neu nid yw wedi ei effeithio.

Os oes angen i mi hunan-ynysu neu warchod fy hun am fwy na saith niwrnod am unrhyw reswm, beth fydd yn digwydd mewn perthynas ag unrhyw driniaeth sydd angen ei wneud yn wythnosol?
Dylech siarad gyda'r tîm clinigol sy'n cydlynu eich gofal. Yn ddibynnol ar yr amgylchiadau, efallai mai'r peth mwyaf diogel i'w wneud fyddai gohirio triniaeth am gyfnod ond mae pob achos unigol mor wahanol, dylech ofyn am gyngor cyn gynted â phosib.

A fydd problem gyda chael mynediad at fy nghyffuriau canser?
Yn gyfredol, nid oes unrhyw ddiffyg meddyginiaeth o ganlyniad i COVID-19.

Rwy'n ofalwr i rhywun sydd â chanser. A ddylwn i wneud rhywbeth yn wahanol?
Mae gwybodaeth ar LLYW.Cymru ar sut mae amddiffyn eich hun ac eraill rhag COVID-19. Dylech ddilyn canllawiau'r Llywodraeth ar bellhau'n gymdeithasol ac amddiffyn pobl hŷn a grŵpiau o bobl sy'n agored i niwed.

Rhannu: